Alt işveren işçisinin geçirdiği iş kazalarında yalnız bordroda görünen işverenin kim olduğu değil, işyerindeki fiili organizasyon ve asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanuni koşulları da incelenir. Sözleşmeler, işin niteliği, işyerindeki yönetim ve koordinasyon, iş sağlığı ve güvenliği önlemleri ile kazanın oluş biçimi birlikte değerlendirilmelidir. Sorumluluk yalnız tarafların sözleşmeye verdikleri isimle belirlenmez.
Asıl işveren-alt işveren ilişkisi hangi hükme dayanır?
4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesi asıl işveren-alt işveren ilişkisini düzenler. Bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin kanuni koşullara uygun bir bölümünde iş alan ve işçilerini yalnız bu işyerinde çalıştıran diğer işveren bakımından alt işveren ilişkisi gündeme gelebilir.
Her hizmet alımı alt işverenlik midir?
Hayır. İki şirket arasında ticari sözleşme bulunması tek başına İş Kanunu anlamında asıl işveren-alt işveren ilişkisi oluşturmaz. İşin asıl işyerindeki üretim veya hizmet organizasyonuyla bağlantısı, işçilerin nerede ve hangi işte çalıştığı, işin bağımsız bir organizasyon mu yoksa asıl işin parçası mı olduğu somut olarak araştırılmalıdır.
İşçi alacaklarında birlikte sorumluluk nasıl doğar?
İş Kanununun 2 nci maddesi, kanuni koşulları taşıyan asıl işveren-alt işveren ilişkisinde asıl işvereni alt işveren işçilerine karşı ilgili Kanundan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülükler bakımından alt işverenle birlikte sorumlu tutar. Sorumluluğun kapsamı talebin niteliğine göre ayrıca belirlenmelidir.
Sosyal güvenlik yükümlülüklerinde hangi hüküm uygulanır?
5510 sayılı Kanunun 12 nci maddesi sosyal güvenlik hukuku bakımından alt işveren ilişkisini ayrıca düzenler ve asıl işverenin Kanunun işverene yüklediği yükümlülükler yönünden alt işverenle birlikte sorumluluğunu öngörür. İş kazası bildirimi, sigortalılık ve prim kayıtları değerlendirilirken bu sosyal güvenlik düzenlemesi de dikkate alınmalıdır.
İş kazasında birlikte sorumluluk otomatik midir?
İş kazası nedeniyle özel hukuk tazminat sorumluluğu yalnız “asıl işveren” sıfatının yazılı olmasıyla mekanik biçimde belirlenmemelidir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin taraflar arasında nasıl yerine getirildiği, kazaya neden olan risk üzerinde kimin yönetim ve denetim yetkisinin bulunduğu ve kusur ile zarar arasındaki bağ birlikte değerlendirilir.
İşverenin gözetme borcu neden önemlidir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 417 nci maddesi işverenin işçinin kişiliğini koruma ve işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü düzenler. İş kazasında asıl ve alt işverenin fiili organizasyondaki rollerinin belirlenmesi, hangi önlemin kimin sorumluluk alanında olduğunun incelenmesine yardımcı olur.
6331 sayılı Kanun bakımından ne incelenir?
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği değerlendirilirken risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi, iş ekipmanı, koruyucu donanım, çalışma talimatları ve denetim sistemi gibi unsurlar önem taşır. Birden fazla işverenin aynı çalışma alanında bulunması koordinasyon ihtiyacını artırabilir. Belgeler kadar fiili uygulama da incelenmelidir.
Muvazaa iddiası iş kazası dosyasını nasıl etkiler?
Alt işverenlik ilişkisinin yalnız görünüşte kurulduğu veya işçilerin başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılmasını gerektiren bir durum bulunduğu ileri sürülebilir. Böyle bir iddia, işçilik hakları ve taraf sıfatı bakımından önemlidir. Ancak muvazaa her hizmet alımında varsayılamaz; işin niteliği ve fiili çalışma düzeni somut delillerle incelenmelidir.
Kusur oranları nasıl belirlenir?
Kusur değerlendirmesinde işyerindeki tehlike, öngörülebilir riskler, alınması gereken önlemler, tarafların görev alanları ve kazanın gerçekleşme mekanizması birlikte ele alınır. Asıl işveren ve alt işverenin aynı oranda kusurlu olması zorunlu değildir. İş kazasında kusur incelemesi tarafların somut ihlalleri üzerinden yapılmalıdır.
İş kazası bildirimi kimin yükümlülüğündedir?
Sigortalının işvereni durumundaki alt işverenin sosyal güvenlik bildirim yükümlülükleri bulunur. Bunun yanında 5510 sayılı Kanundaki birlikte sorumluluk sistemi ve işyerindeki fiili organizasyon ayrıca değerlendirilir. Olayın Kuruma bildirilmesi bakımından SGK bildirimi koşulları ile tarafların sosyal güvenlik sıfatları birlikte kontrol edilmelidir.
Tazminat davasında hangi belgeler önemlidir?
Asıl-alt işveren sözleşmesi, teknik şartname, görev dağılımı, personel listeleri, bordrolar, SGK kayıtları, risk değerlendirmeleri, eğitim belgeleri, iş güvenliği talimatları, ekipman kayıtları, saha denetim belgeleri ve olay tutanakları önem taşır. Sözleşme hükümlerinin fiili çalışma düzeniyle uyumlu olup olmadığı ayrıca karşılaştırılmalıdır.
İşçi hakları yönünden ayrı değerlendirme neden gerekir?
İş kazası sorumluluğu ile kıdem, ücret veya diğer işçilik alacaklarında asıl-alt işveren sorumluluğu bağlantılı fakat aynı konu değildir. İşçinin çalışma dönemi, hangi işveren yanında çalıştığı ve devirler ayrıca önem taşıyabilir. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi işçilik hakları yönünden ayrıca ele alınmalıdır.
Saha koordinasyonu ve görev sınırları neden ayrıca incelenmelidir?
Asıl işveren ile alt işverenin aynı çalışma alanında faaliyet gösterdiği işlerde yalnız sözleşmedeki görev paylaşımı yeterli olmayabilir. Kazaya neden olan riskin hangi işverenin kontrol alanında bulunduğu, saha koordinasyonunun nasıl yürütüldüğü, talimat ve denetim yetkisinin kimde olduğu ve ortak çalışma alanındaki tehlikelerin taraflar arasında nasıl yönetildiği ayrıca incelenmelidir. Bu değerlendirme, tarafların yalnız hukuki sıfatını değil somut olay bakımından hangi önlemin kim tarafından alınmasının beklendiğini de görünür hâle getirir.
Sonuç
Alt işveren işçisinin iş kazasında sağlıklı inceleme için önce gerçek işverenlik organizasyonu belirlenmelidir. Ardından sosyal güvenlik yükümlülükleri, iş sağlığı ve güvenliği görevleri, kusur ve zarar bağlantısı ayrı başlıklarda incelenir. Sözleşme isimlerinden çok fiili çalışma düzeni ve kanuni koşullar esas alınarak sorumluluk kapsamı belirlenmelidir.