Destekten yoksun kalma tazminatı, ölüm nedeniyle ölen kişinin gelecekte sağlayacağı düzenli destekten mahrum kalan kişilerin ekonomik kaybının giderilmesine yöneliktir. İş kazasına bağlı ölüm halinde bu zarar, ölümün meydana gelmiş olmasının ötesinde, ölen ile talepte bulunan kişi arasındaki fiili destek ilişkisi, gelir yapısı, yaşam süresi varsayımları ve sorumluluk koşulları birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Hukuki dayanak nedir?
Türk Borçlar Kanunu’nun 53. maddesi, ölüm halinde ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu nedenle uğradıkları kayıpları ölümden doğan zarar kalemleri arasında sayar. Aynı Kanunun 55. maddesi ise destekten yoksun kalma zararlarının sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağını düzenler. Bu nedenle tazminat, miras payının matematiksel karşılığı olarak değil, ölüm gerçekleşmeseydi devam etmesi beklenen ekonomik desteğin kaybı üzerinden incelenir.
Kimler destekten yoksun kalmış sayılabilir?
Değerlendirmede yalnız nüfus kaydındaki akrabalık sıfatına bakılmaz. Eş ve çocuklar bakımından destek ilişkisi çoğu dosyada doğal olarak gündeme gelir; ancak asıl hukuki soru ölen kişinin yaşasaydı talepte bulunan kişiye düzenli ve süreklilik taşıyan bir yardım sağlamasının beklenip beklenemeyeceğidir. Anne, baba veya başka kişiler bakımından da somut ekonomik ve sosyal ilişkinin niteliği önem kazanabilir.
Buna karşılık yalnız mirasçı olmak, her durumda aynı miktarda destek zararı bulunduğu anlamına gelmez. Her talep sahibi yönünden destek süresi ve destek payı ayrı incelenir.
Ölen kişinin geliri neden belirleyicidir?
Tazminat hesabının başlangıç noktalarından biri, desteğin ölüm gerçekleşmeseydi elde etmesi muhtemel kazançtır. Bordro, banka kaydı, SGK prime esas kazançları, iş sözleşmesi ve gerektiğinde meslek ile çalışma düzenini gösteren diğer belgeler birlikte değerlendirilir. Düzenli ve belgelenmiş ücret ile varsayıma dayalı gelir iddiası aynı ispat gücüne sahip değildir.
Destek payı nasıl değerlendirilir?
Ölen kişinin gelirinin tamamının tek bir kişiye aktarılacağı kabul edilmez. Desteğin kendi yaşam giderleri ile aile veya hane içindeki diğer destek alan kişilerin payları dikkate alınır. Eş ve çocukların sayısı, çocukların destekten çıkacağı dönemler ve zaman içinde aile yapısında meydana gelmesi beklenen değişiklikler hesap dönemlerini etkileyebilir.
Çocukların destek süresi nasıl ele alınır?
Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve olağan yaşam akışı destek süresi değerlendirmesinde önemlidir. Çocuğun ekonomik bağımsızlığını kazanmasının beklendiği dönem ile ölüm tarihindeki fiili koşullar birlikte ele alınır. Sabit bir yaş kabulünün her olay için mekanik biçimde uygulanması yerine dosyadaki eğitim ve yaşam verilerinin dikkate alınması gerekir.
Eş yönünden hangi unsurlar önemlidir?
Eş bakımından ölen kişinin sağlayacağı ekonomik destek ile bu desteğin muhtemel süresi değerlendirilir. Hesaplarda yaşam beklentisi ve somut olayın özellikleri dikkate alınabilir. Geleceğe ilişkin varsayımlar, tazminat hesabının niteliği gereği belirli aktüeryal kabullere dayanabilir; ancak bu kabullerin dosyanın gerçek verileriyle uyumlu olması gerekir.
SGK tarafından bağlanan ölüm geliri ne olur?
İş kazasına bağlı ölüm halinde sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında hak sahiplerine gelir bağlanması gündeme gelebilir. Bu sosyal güvenlik ödemeleri ile özel hukuk tazminatının amacı ve hukuki niteliği aynı değildir. Hesap sırasında hangi Kurum ödemesinin hangi ölçüde dikkate alınacağı, özellikle rücu niteliği bakımından ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.
Kusur oranı tazminatı etkiler mi?
İşverenin, işçinin veya üçüncü kişilerin olayın meydana gelmesindeki kusuru özel hukuk sorumluluğunun kapsamını etkileyebilir. Kusur incelemesinin yalnız ölüm sonucuna değil, kazaya yol açan iş organizasyonu, güvenlik önlemleri ve somut davranışlara dayanması gerekir. İş kazasında kusur değerlendirmesi için
İşçi Kusuru
rehberiyle birlikte değerlendirme yapılabilir.
Hesapta hangi dönemler ayrılır?
Destek zararında geçmiş dönem ile geleceğe ilişkin dönemler farklı veri yapısına sahip olabilir. Geçmiş dönemde gerçekleşmiş ücret ve ekonomik veriler daha somut belgelere dayanırken, gelecek dönem hesabı yaşam beklentisi, çalışma süresi ve gelir gelişimi gibi varsayımlar içerir. Hesabın denetlenebilir olması için kullanılan dönemler ve varsayımlar açıkça gösterilmelidir.
Hangi belgeler özellikle önemlidir?
- Ölüm ve nüfus kayıtları,
- SGK hizmet ve gelir kayıtları,
- Bordro ve banka ödeme kayıtları,
- İş kazası soruşturma ve bildirim belgeleri,
- Aile ve destek ilişkisini gösteren kayıtlar,
- Kusur ve iş sağlığı güvenliği belgeleri,
- Talep sahiplerinin yaş ve eğitim durumunu gösteren belgeler.
Maddi tazminat sistemiyle bağlantısı
Destekten yoksun kalma, ölüm nedeniyle doğan özel bir maddi zarar kalemidir. Yaralanmalı iş kazalarında ise kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı veya ekonomik geleceğin sarsılması gibi başka maddi zarar başlıkları gündeme gelir. Bunların genel çerçevesi için
Maddi Tazminat
sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Destekten yoksun kalma tazminatı, yalnız ölüm tarihindeki ücretin belirli bir katsayıyla çarpılması değildir. Destek ilişkisi, muhtemel gelir, destek süresi, paylaştırma, sosyal güvenlik ödemeleri ve kusur birlikte değerlendirilmelidir. Sağlıklı bir hesapta kullanılan bütün varsayımların ve dönemlerin denetlenebilir biçimde gösterilmesi önem taşır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Destek ilişkisi ve hesap unsurları somut dosyaya göre değişebilir.
Destek ilişkisinin fiili niteliği nasıl gösterilebilir?
Destek ilişkisinin değerlendirilmesinde yalnız aynı hanede yaşama veya resmi akrabalık kaydı değil, ölümden önceki gerçek ekonomik düzen de önem taşır. Düzenli para transferleri, ortak giderlerin karşılanması, eğitim veya barınma giderlerine katkı ve aile içindeki fiili ekonomik iş bölümü destek ilişkisinin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Bunun yanında desteğin gelecekte devam etmesinin olağan yaşam akışı içinde beklenebilir olup olmadığı da incelenmelidir.
Bu nedenle hesap yapılmadan önce her talep sahibi bakımından desteğin kaynağı, niteliği ve muhtemel süresi ayrı biçimde belirlenmelidir. Aynı aile içinde bulunan kişilerin destek zararının otomatik olarak aynı kabul edilmesi sağlıklı bir yöntem değildir.