Asıl işveren-alt işveren ilişkisi, işçinin yalnız hangi şirketin bordrosunda göründüğüne bakılarak belirlenmez. İşin hangi işverenden alındığı, işyerindeki üretim veya hizmet organizasyonuyla bağlantısı, alt işveren işçilerinin nerede ve hangi işte çalıştığı ve kanundaki sınırlamaların karşılanıp karşılanmadığı birlikte değerlendirilmelidir. İlişkinin doğru nitelendirilmesi ücret, kıdem, sosyal güvenlik ve iş kazası sonuçlarını doğrudan etkileyebilir.
Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin dayanağı nedir?
4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesi alt işverenlik ilişkisinin temel koşullarını düzenler. İşyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan başka bir işverenle kanuni koşullarda bu ilişki kurulabilir.
Alt işverenin ayrı işveren olması neden önemlidir?
Alt işveren kendi işçilerini çalıştıran bağımsız bir işveren olmalıdır. Personelin işe alınması, ücretinin ödenmesi ve işverenlik kayıtlarının yürütülmesi yalnız görünüşte başka şirkete bırakılmışsa fiili ilişkinin ayrıca incelenmesi gerekebilir. Ticari sözleşmenin adı, işverenlik ilişkisinin gerçek niteliğini tek başına belirlemez.
Yardımcı iş ile asıl iş ayrımı neden yapılır?
Yemek, temizlik, güvenlik veya bakım gibi faaliyetlerin yardımcı iş niteliği somut işletmeye göre değerlendirilebilir. Asıl işin bir bölümünün başka işverene verilmesi ise Kanunda daha sıkı koşullara bağlanmıştır. İşin üretim veya hizmet sürecindeki yeri, teknik niteliği ve işletmenin organizasyonu incelenmeden yalnız sözleşme başlığı üzerinden sonuca gidilmemelidir.
Asıl işverenin birlikte sorumluluğu nedir?
İş Kanununun 2 nci maddesi kanuni asıl işveren-alt işveren ilişkisinde asıl işvereni, alt işveren işçilerine karşı İş Kanunundan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülükler bakımından alt işverenle birlikte sorumlu tutar. Somut alacağın hangi çalışma dönemine ilişkin olduğu ayrıca belirlenmelidir.
Sosyal güvenlik bakımından hangi hüküm uygulanır?
5510 sayılı Kanunun 12 nci maddesi alt işveren kavramını sosyal güvenlik hukuku bakımından ayrıca düzenler ve asıl işverenin Kanunun işverene yüklediği yükümlülükler yönünden alt işverenle birlikte sorumluluğunu öngörür. Sigortalılık, prim ve bildirim kayıtları incelenirken iş hukuku ve sosyal güvenlik düzenlemelerinin kapsamları ayrı ayrı dikkate alınmalıdır.
Muvazaa ne anlama gelir?
Muvazaa, tarafların görünüşte kurdukları yapının gerçekte farklı bir iş ilişkisini gizlemesi durumunda gündeme gelebilir. Alt işverenliğin yalnız işçilik maliyetlerini düşürmek veya kanuni hakları sınırlamak amacıyla görünüşte kurulup kurulmadığı somut olayla değerlendirilir. Muvazaanın varlığı her hizmet alımında otomatik olarak kabul edilmez.
Daha önce asıl işveren işçisi olan kişi alt işverene geçirilebilir mi?
İş Kanununun alt işverenliğe ilişkin sınırlamaları, işyerinde daha önce çalıştırılan kişiler üzerinden kurulan yapıların değerlendirilmesinde önem taşır. İşçinin kağıt üzerinde başka şirkete geçirilmesi fakat fiilen aynı yönetim altında aynı şekilde çalışmaya devam etmesi hâlinde ilişkinin gerçek niteliği ayrıca araştırılabilir. İşlem tarihi ve fiili çalışma düzeni birlikte incelenmelidir.
Kıdem tazminatında çalışma dönemleri nasıl ele alınır?
İşçinin aynı işyerinde farklı alt işverenler yanında çalışması veya alt işveren değişiklikleri, kıdem süresinin nasıl değerlendirileceği konusunda önem taşır. İşyeri devri, hizmet süresinin kesintisizliği ve yapılan ödemeler ayrı ayrı incelenir. Kıdem tazminatı hesabında yalnız son bordro işverenine bakılması her durumda yeterli olmayabilir.
Ücret ve diğer alacaklarda dönem neden önemlidir?
Ücret, fazla çalışma, hafta tatili veya izin gibi taleplerin hangi işveren döneminde doğduğu belirlenmelidir. Asıl işverenin birlikte sorumluluğunun kapsamı ile alt işverenin kendi borcu birbirinden ayrılarak gösterilebilir. Bordro, banka kaydı, SGK hizmet dökümü ve işyeri devir tarihleri dönem hesabının kurulmasına yardımcı olur.
Sigortasız çalışma varsa ne yapılır?
İşçinin fiilen çalıştığı hâlde Kuruma hiç veya eksik bildirilmiş olması ayrı bir sosyal güvenlik uyuşmazlığı doğurabilir. Alt işverenlik ilişkisinin varlığı fiili hizmetin araştırılmasını ortadan kaldırmaz. Sigortasız çalışma ile ilgili kayıtlar ve hizmet süresi, işverenlik organizasyonuyla birlikte değerlendirilmelidir.
Hizmet tespiti ile alt işverenlik nasıl kesişir?
Hizmet tespiti uyuşmazlığında fiili çalışma, işveren sıfatı ve Kuruma bildirilmeyen dönemler önemlidir. Birden fazla şirketin bulunduğu işyerinde işçinin gerçekte hangi organizasyon içinde çalıştığının belirlenmesi taraf sıfatını etkileyebilir. Hizmet tespiti incelemesinde alt işverenlik sözleşmesi yanında fiili çalışma delilleri de önem taşır.
İş kazasında ilişki neden ayrıca önemlidir?
Alt işveren işçisinin iş kazasında işverenlik organizasyonu, iş sağlığı ve güvenliği görevleri ve sosyal güvenlik sorumlulukları ayrıca incelenir. İşçilik alacaklarında birlikte sorumluluk bulunması, kazadaki kusur oranlarının otomatik olarak aynı olduğu anlamına gelmez. İş kazasında asıl-alt işveren değerlendirmesi bu nedenle ayrı yapılmalıdır.
Hangi belgeler ilişkinin niteliğini gösterir?
Alt işverenlik sözleşmesi, hizmet alım şartnamesi, işyeri tescil belgeleri, SGK kayıtları, personel listeleri, görev dağılımları, ücret bordroları, banka ödemeleri, işyeri giriş çıkış kayıtları ve yönetim talimatları birlikte değerlendirilmelidir. Kağıt üzerindeki sözleşme ile fiili çalışma arasında fark varsa uyuşmazlığın çözümünde fiili durum önem kazanır.
Sonuç
Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin doğru kurulması için ticari sözleşme, fiili çalışma düzeni ve İş Kanununun koşulları birlikte incelenmelidir. Kanuni ilişki varsa işçilik ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinde birlikte sorumluluk doğabilir; muvazaa veya farklı işverenlik yapıları ise başka sonuçlar doğurabilir. Her talep çalışma dönemi ve sorumluluk temeliyle ayrı değerlendirilmelidir.