Performans nedeniyle fesihte yalnız “beklenen sonuca ulaşılamadı” denilmesi yeterli bir değerlendirme oluşturmaz. Performans ölçütünün önceden belirlenebilir, işle ilgili, objektif ve ölçülebilir olması; işçinin hangi ölçüte göre yetersiz kaldığının somut verilerle ortaya konulması ve fesih sürecindeki usul adımlarının ayrıca incelenmesi gerekir.
Performans düşüklüğü fesih nedeni olabilir mi?
4857 sayılı İş Kanunu’nun iş güvencesi sisteminde işçinin yeterliliğinden kaynaklanan nedenler geçerli fesih tartışmasına konu olabilir. Performans düşüklüğü de koşulları oluştuğunda bu çerçevede değerlendirilebilir. Ancak her hedef sapması veya kısa süreli verim düşüklüğü tek başına iş sözleşmesinin sona erdirilmesini haklı kılan bir sonuç doğurmaz.
Performans ölçütü nasıl olmalıdır?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamasında performans ölçümlerinin somut ve ölçülebilir verilere dayanması gerektiği vurgulanmaktadır. Satış adedi, üretim miktarı, hata oranı, belirli işlerin tamamlanma süresi veya göreve uygun başka göstergeler kullanılabilir; ancak ölçütün işçinin kontrol alanıyla ilişkili ve benzer çalışanlar bakımından uygulanabilir olması gerekir.
Hedefler önceden bilinmeli midir?
İşçinin hangi performans seviyesinin beklendiğini bilmesi değerlendirmeyi daha öngörülebilir hale getirir. Sonradan oluşturulan veya dönem içinde sürekli değiştirilen hedefler fesih gerekçesinin nesnelliğini zayıflatabilir. Görev tanımı, performans prosedürü, hedef bildirimleri ve dönemsel değerlendirme kayıtları bu nedenle önemlidir.
Tek bir kötü dönem yeterli midir?
Performansın süreklilik gösterip göstermediği ayrıca değerlendirilmelidir. Geçici piyasa koşulu, sistem arızası, görev değişikliği, hastalık, eksik personel veya işveren kaynaklı organizasyon sorunları sonuçları etkileyebilir. Performans düşüklüğünün işçinin kişisel yeterliliğinden mi yoksa çalışma sisteminden mi kaynaklandığının ayrıştırılması gerekir.
Benzer çalışanlarla karşılaştırma yapılabilir mi?
Aynı veya benzer işi yapan çalışanların verileri performans değerlendirmesinde karşılaştırma aracı olabilir. Ancak görev bölgesi, müşteri portföyü, kıdem, çalışma süresi veya kullanılan kaynaklar farklıysa salt sayısal sonuçların doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı olabilir. Karşılaştırılan çalışanların gerçekten benzer koşullarda çalışıp çalışmadığı açıklanmalıdır.
İyileştirme süresi verilmesi neden önemlidir?
Bakanlığın açıklamasında, gerekiyorsa performansın izlenmesi için işçiye süre verilmesi gerektiği belirtilmektedir. Uygulamada performans sorununun ne olduğu açıklanarak makul bir iyileştirme imkanı tanınması, eğitim veya gerekli iş araçlarının sağlanması ve sonraki sonuçların ölçülmesi fesih kararının denetlenebilirliğini artırır.
Savunma alınması gerekir mi?
İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlere dayalı fesihlerde savunma süreci önem taşır. İşçiye performans iddiasının somut dayanakları açıklanmalı ve kendi değerlendirmesini sunma imkanı verilmelidir. Ayrıntılı usul için
Savunma Alınması
sayfasını inceleyebilirsiniz.
Performans feshi haklı nedenle derhal fesih midir?
Performans yetersizliği ile kanundaki haklı nedenle derhal fesih halleri aynı kategori değildir. Performans nedeniyle sona erdirme çoğunlukla geçerli neden sistemi içinde ele alınır. İşverenin kullandığı belge başlığı tek başına hukuki niteliği belirlemez; ileri sürülen maddi sebebin niteliğine bakılır.
Fesih bildirimi nasıl düzenlenmelidir?
Fesih sebebinin açık ve belirli biçimde yazılması, hangi performans verilerinin hangi dönem için yetersiz bulunduğunun gösterilmesi önemlidir. “Performansınız yetersizdir” şeklindeki tek cümle, ölçüm sistemi ve somut veriler açıklanmıyorsa uyuşmazlıkta denetimi güçleştirebilir.
İşe iade yönünden ne olur?
İş güvencesi kapsamındaki işçi, performansa dayalı fesihte geçerli sebep ve fesih usulünün bulunmadığını ileri sürebilir. İş güvencesi koşulları, süreler ve sonuçlar ayrıca değerlendirilir. Genel çerçeve için
İşe İade
rehberini inceleyebilirsiniz.
Hangi belgeler saklanmalıdır?
- Görev tanımı ve performans kriterleri,
- Hedef bildirimleri,
- Dönemsel performans sonuçları,
- Benzer çalışan karşılaştırmaları varsa dayanak verileri,
- Uyarı ve iyileştirme kayıtları,
- Eğitim veya destek belgeleri,
- Savunma istemi ve savunma,
- Yazılı fesih bildirimi.
Sonuç
Performans nedeniyle fesih, yalnız yöneticinin memnuniyetsizliğine dayalı bir işlem olarak kurulamaz. Beklenen performansın önceden anlaşılabilir olması, ölçümün objektif verilere dayanması, düşüklüğün sürekliliği ve nedeni, savunma süreci ve fesih bildirimi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Görev niteliği ve performans sistemi somut dosyayı değiştirebilir.
Performans değerlendirme dönemi neden yeterince uzun olmalıdır?
Performansın tek bir gün veya olağan dışı kısa bir dönem üzerinden ölçülmesi, çalışanın genel çalışma kapasitesini göstermeyebilir. Görevin niteliğine uygun değerlendirme periyodu seçilmeli ve mevsimsel dalgalanma, müşteri hacmi, üretim koşulları veya işletme içi değişiklikler gibi sonuç üzerinde etkili olabilecek unsurlar ayrıştırılmalıdır. Önceki dönemlerde kabul edilen performans seviyesi de karşılaştırma bakımından anlam taşıyabilir.
İşveren kaynaklı koşullar performans sonucunu etkileyebilir mi?
Evet. Çalışana gerekli araçların verilmemesi, iş yükünün olağan dışı artırılması, görev veya bölge değişikliği, sistem kesintileri, yetersiz personel desteği veya hedefin gerçekleşmesini doğrudan etkileyen işletme koşulları performans verilerinin yorumunda dikkate alınmalıdır. Sonuçtaki düşüşün gerçekten çalışanın yeterliliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı bu nedenle ayrıca incelenir.
Performans kriterlerinin bütün çalışanlara uygulanması nasıl incelenir?
Aynı görev grubundaki çalışanlara farklı ölçütler uygulanıyorsa bunun objektif bir nedeni bulunup bulunmadığı önem taşır. Bununla birlikte yalnız aynı unvana sahip olmak çalışanların koşullarının tamamen aynı olduğu anlamına gelmez. Müşteri portföyü, görev bölgesi, kıdem, çalışma süresi ve sağlanan kaynaklar gibi farklılıkların karşılaştırmaya etkisi açıklanmalıdır.
Fesih öncesi kayıt zinciri neden önemlidir?
Sağlıklı bir performans dosyasında beklentinin bildirildiği tarih, ölçüm dönemleri, ara değerlendirmeler, varsa eğitim veya iyileştirme süreci, işçinin açıklaması ve fesih kararı kronolojik biçimde izlenebilmelidir. Fesih kararından sonra oluşturulan belgeler ile karar öncesinde gerçekten mevcut kayıtların birbirinden ayrılması ispat açısından önemlidir.