İş kazasında kusur, kazanın meydana gelmesine hangi davranış veya ihmallerin ne ölçüde katkı sağladığının değerlendirilmesiyle ilgilidir. Kusur oranı, kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığı veya sigortalının sağlık kaybı oranıyla aynı şey değildir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, iş organizasyonu, teknik önlemler ve işçinin somut davranışı olayın oluş zinciri içinde birlikte incelenmelidir.
İş kazası niteliği ile kusur aynı soru mudur?
Hayır. Bir olayın 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası olup olmadığı sosyal güvenlik hukukuna ilişkin ayrı bir değerlendirmedir. Kusur ise özel hukuk sorumluluğu ve olayın meydana geliş biçimi bakımından önem taşır. Bir olay iş kazası kabul edildiği halde tarafların kusur dağılımı ayrıca araştırılabilir.
İşverenin temel yükümlülüğü nedir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli organizasyonu kurmak, riskleri değerlendirmek, önleyici tedbirleri almak, çalışanları bilgilendirmek ve eğitmek, sağlık gözetimi ile diğer kanuni yükümlülükleri yerine getirmek durumundadır. Yükümlülüklerin kapsamı işin niteliği ve somut risklere göre değerlendirilir.
Risk değerlendirmesi kusur incelemesinde neden önemlidir?
İşyerindeki tehlikenin önceden öngörülebilir olup olmadığı ve buna karşı hangi tedbirlerin planlandığı risk değerlendirmesi kayıtlarıyla incelenebilir. Ancak yalnız dosyada bir risk değerlendirme belgesinin bulunması yeterli değildir. Belgede belirlenen tedbirlerin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı ve kazayla ilgili riskin güncel çalışma koşullarına uygun biçimde ele alınıp alınmadığı da önemlidir.
Teknik önlem ile eğitim arasındaki ilişki nedir?
Bir tehlikenin teknik veya organizasyonel önlemle ortadan kaldırılabildiği durumda sorumluluk değerlendirmesi yalnız işçiye verilen talimata indirgenmemelidir. Makine koruyucusu, düşmeye karşı sistem, enerji kesme prosedürü veya uygun iş organizasyonu gibi tedbirlerin mevcut olup olmadığı incelenir. Eğitim ve talimat bunların yerine geçen değil, önleme sisteminin parçalarıdır.
İşçinin kusuru olabilir mi?
Çalışanın kendisine bildirilen ve fiilen uygulanabilir bir güvenlik kuralına aykırı davranışı olayın meydana gelmesine katkıda bulunabilir. Ancak çalışanın davranışı değerlendirilirken eğitim, tecrübe, çalışma baskısı, işyerindeki gerçek uygulama ve denetim düzeni de dikkate alınmalıdır. Kağıt üzerindeki talimat ile fiili çalışma düzeninin farklı olması kusur incelemesini etkileyebilir.
Çalışan davranışının daha ayrıntılı değerlendirilmesi için
İşçi Kusuru
sayfası incelenebilir.
İşçinin güvenlik yükümlülükleri işvereni tamamen sorumsuz kılar mı?
Hayır. Çalışanların da iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyma, ekipmanı doğru kullanma ve kendilerinin veya başkalarının güvenliğini tehlikeye düşürmeme yönünde yükümlülükleri vardır. Ancak çalışanın yükümlülüğü, işverenin kendi kanuni önleme ve denetim sorumluluğunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Her iki tarafın davranışı ayrı ayrı değerlendirilir.
Nedensellik neden önemlidir?
Tespit edilen her mevzuat eksikliği kazanın sebebi olmayabilir. Kusur değerlendirmesinde belirlenen davranış veya eksiklik ile kazanın meydana gelmesi arasında somut bağlantı kurulmalıdır. Kazayla ilgisi bulunmayan idari veya biçimsel eksikliklerin doğrudan kusur oranına dönüştürülmesi sağlıklı değildir.
Üçüncü kişinin kusuru nasıl ele alınır?
Kazanın oluşumunda başka bir işveren, taşeron, ekipman sağlayıcısı, sürücü veya başka üçüncü kişinin davranışı etkili olabilir. Olayın teknik oluşumu bütün aktörler yönünden incelenmeli ve sorumluluk değerlendirmesi yalnız işçi ile kendi işvereni arasına sıkıştırılmamalıdır.
Asıl işveren ve alt işveren bulunan işyerlerinde ne olur?
Alt işverenli işyerlerinde her işverenin kendi çalışanlarına ilişkin yükümlülüklerinin yanında işyerindeki risklerin koordinasyonu da önem taşır. Somut kazada hangi işverenin hangi alanı yönettiği, işi kimin planladığı, ekipmanı kimin sağladığı ve güvenlik tedbirlerinin koordinasyonundan kimin sorumlu olduğu belirlenmelidir.
Kusur oranı nasıl belirlenir?
Kusur oranı yalnız mevzuat maddelerinin sayılmasıyla kurulmaz. Kazanın teknik oluş şekli belirlenir, alınması gereken önlemler ile fiilen alınan önlemler karşılaştırılır ve her davranışın kazaya nedensel katkısı değerlendirilir. Oranın gerekçesinin açık olması, daha sonraki tazminat hesabının denetlenebilmesi bakımından önemlidir.
Kusur maddi tazminatı nasıl etkileyebilir?
Türk Borçlar Kanunu’nun tazminatın belirlenmesine ilişkin sistemi içinde olayın koşulları ve zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisi dikkate alınabilir. İş kazasında kusur oranı bu nedenle özel hukuk zarar hesabını etkileyen unsurlardan biri olabilir. Genel hesap sistemi için
Maddi Tazminat
sayfası bağlantılıdır.
Sağlık kaybı oranıyla kusur oranı neden karıştırılmamalıdır?
Sağlık kaybı, kazanın kişi üzerinde bıraktığı tıbbi veya mesleki sonucu ifade eder. Kusur ise kazanın neden meydana geldiğini ve tarafların bu oluşuma katkısını inceler. Örneğin yüksek sağlık kaybı bulunması işveren kusurunun aynı oranda olduğu anlamına gelmez; aynı şekilde düşük sağlık kaybı da ağır güvenlik eksikliğini ortadan kaldırmaz.
Hangi belgeler önemlidir?
- Kaza tutanağı ve olay yeri kayıtları,
- Fotoğraf ve kamera görüntüleri,
- Risk değerlendirmesi,
- Makine ve ekipman kayıtları,
- Eğitim ve talimat belgeleri,
- Bakım ve periyodik kontrol kayıtları,
- Vardiya ve görev dağılımı,
- İş kazası inceleme belgeleri.
Sonuç
İş kazasında kusur değerlendirmesi, yalnız “işçi hata yaptı” veya “işveren önlem almadı” şeklindeki genel kabullerle yapılamaz. Kazanın teknik oluşu, riskin öngörülebilirliği, önleme sistemi, denetim, iş organizasyonu ve çalışan davranışı nedensellik içinde birlikte incelenmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. İşin türü, kaza mekanizması ve tarafların fiili davranışları kusur değerlendirmesini değiştirebilir.