İşe iade uyuşmazlığı işveren açısından yalnız fesih sebebinin haklı veya makul olup olmadığı sorusundan ibaret değildir. Önce çalışanın iş güvencesi kapsamında olup olmadığı, sonra fesih sebebinin geçerli nitelik taşıyıp taşımadığı ve nihayet fesih usulünün doğru uygulanıp uygulanmadığı incelenir. Arabuluculuk ve dava süreleri tamamlandıktan sonra verilen işe iade kararının uygulanması da ayrıca dikkat gerektiren bağımsız bir aşamadır.
İş güvencesinin temel dayanağı nedir?
4857 sayılı İş Kanununun 18 inci maddesi, otuz veya daha fazla çalışan bulunan işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan kişiler bakımından işveren fesihlerinin geçerli nedene dayanmasını öngörür. Yer altı işlerinde çalışanlar bakımından altı aylık kıdem şartının aranmadığı özel hüküm bulunmaktadır.
Otuz çalışan hesabı nasıl yapılır?
İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri bulunması hâlinde çalışan sayısı bu işyerlerindeki toplam çalışan sayısına göre belirlenir. Bu nedenle yalnız feshedilen kişinin çalıştığı fiziksel birimdeki sayı esas alınmamalıdır. İş güvencesi kapsam kontrolü, fesih tarihindeki organizasyon ve aynı işkolundaki işyerleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
İşveren vekilleri her durumda iş güvencesinden yararlanır mı?
4857 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde belirli üst düzey işveren vekilleri bakımından iş güvencesi hükümlerinin uygulanmasına istisna getirilmiştir. Unvan tek başına yeterli değildir; işletmenin veya işyerinin sevk ve idaresindeki gerçek yetki ile işe alma ve işten çıkarma yetkisi gibi maddi görevler incelenmelidir.
Geçerli neden hangi başlıklardan kaynaklanabilir?
18 inci madde geçerli nedeni çalışanın yeterliliği, davranışları veya işletmenin, işyerinin ya da işin gerekleri temelinde düzenler. Bu üç grup aynı ispat yapısını taşımaz. Performans düşüklüğünde objektif ölçüm, davranışta somut olay, işletmesel nedende ise karar ile istihdam fazlalığı arasındaki bağlantı önemlidir.
Performans nedeniyle fesih nasıl hazırlanmalıdır?
Performans değerlendirmesi yalnız yöneticinin genel kanaatine dayanmamalıdır. Önceden bilinen objektif kriterler, makul değerlendirme dönemi, benzer çalışanlarla tutarlı uygulama ve gerekiyorsa gelişim imkânı önem kazanabilir. Performans nedeniyle fesih dosyasında ölçüm kayıtlarının fesih tarihinden önce oluşturulmuş olması özellikle önemlidir.
Davranış nedeniyle fesihte hangi usul önemlidir?
Çalışanın davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerde 4857 sayılı İş Kanununun 19 uncu maddesi savunma sürecini önemli hâle getirir. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve sebebin açık ve kesin biçimde belirtilmesi gerekir. Savunma alınması ile olay tutanaklarının tarih ve içerik bakımından uyumlu olması beklenir.
İşletmesel fesihte hangi belgeler gereklidir?
Organizasyon değişikliği, bölüm kapanması, teknoloji değişimi veya ekonomik gerekçeler ileri sürülüyorsa kararın gerçekten alındığı ve uygulandığı gösterilmelidir. Çalışanın pozisyonuna etkisi, başka uygun görev bulunup bulunmadığı ve seçim ölçütleri dosyada görünür olmalıdır. Geçerli nedenle fesih değerlendirmesi soyut maliyet gerekçesine indirgenmemelidir.
Hangi sebepler geçerli neden oluşturmaz?
4857 sayılı Kanunun 18 inci maddesi sendika üyeliği veya faaliyetleri, işyeri sendika temsilciliği, hak arama süreçlerine katılma ve ayrımcılık oluşturan belirli sebepler gibi durumların geçerli fesih nedeni oluşturamayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle görünüşte performans veya organizasyon gerekçesi bulunan dosyada gerçek fesih nedeni ayrıca sorgulanabilir.
İşe iade için arabuluculuk süresi nedir?
4857 sayılı İş Kanununun 20 nci maddesine göre çalışan, fesih sebebinin gösterilmediği veya geçerli olmadığı iddiasıyla fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. İşveren açısından fesih bildiriminin ne zaman ve nasıl tebliğ edildiğinin belgelenmesi bu süre hesabı bakımından önemlidir.
Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava süresi nedir?
Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde 4857 sayılı Kanunun 20 nci maddesi son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilmesini düzenler. İşe iade dosyasında arabuluculuk başvuru tarihi, son tutanak ve dava tarihi birlikte kontrol edilmelidir.
Feshin geçerli olduğunu kim ispatlar?
4857 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene verilmiştir. Çalışan feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürerse bu iddiası bakımından ayrıca ispat yükü doğabilir. Bu nedenle işveren dosyasındaki belgelerin sonradan değil fesih kararının oluştuğu süreç içinde hazırlanmış olması önemlidir.
İşe iade kararı verilirse hangi mali sonuçlar doğabilir?
4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesi, feshin geçersizliğine karar verilmesi hâlinde işe başlatmama durumunda çalışanın en az dört ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öngörür. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı dönem için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar gündeme gelebilir.
Çalışanın kesinleşen karar sonrasında yükümlülüğü nedir?
Çalışan kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Süresinde başvuru yapılmazsa kanun, işveren tarafından yapılmış feshi geçerli fesih olarak kabul eden özel sonuç öngörür. Başvurunun tarihi ve içeriği işveren tarafından kayıt altına alınmalıdır.
İşveren işe başlatma başvurusundan sonra ne yapmalıdır?
Süresinde ve gerçek işe başlama iradesi içeren başvuru ulaştığında işverenin 4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesindeki bir aylık süreyi dikkate alarak karar vermesi gerekir. İşe davet yapılacaksa pozisyon, işyeri, tarih ve çalışma koşulları açıkça bildirilmelidir. Şeklen yapılan ve fiilen işe dönüşe imkân vermeyen davetler yeni uyuşmazlık yaratabilir.
İşe başlatmama kararı nasıl kayıt altına alınmalıdır?
İşveren işe başlatmama yönünde karar verirse mahkeme kararında belirlenen işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ilişkin ücret ve hakların uygulanması gündeme gelir. Önceden ödenmiş kıdem veya bildirim tutarlarının etkisi de 21 inci madde çerçevesinde ayrıca hesaplanmalıdır. Ödeme kalemleri birbirinden ayrılarak belgelenmelidir.
Sonuç
İşe iade dosyasında işveren bakımından en önemli koruma, fesih kararından önce başlayan düzenli süreçtir. 4857 sayılı İş Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci maddeleri kapsam, geçerli neden, usul, arabuluculuk-dava süreleri ve kararın uygulanmasını birbirine bağlar. İşverenin dayanak olayları, savunmaları, karar kayıtlarını ve tebligat tarihlerini aynı kronoloji içinde tutması gerekir.