Meslek hastalığı, yalnız çalışan kişide bir hastalık bulunması anlamına gelmez. Hastalık ile yapılan işin niteliği, tekrarlanan mesleki etken veya işin yürütüm şartları arasında sosyal güvenlik hukuku bakımından bağlantı kurulması gerekir. Tıbbi tanı, mesleki maruziyet ve Kurumun tespit süreci birlikte değerlendirilir. Bu nedenle meslek hastalığı ile genel hastalık, iş kazası ve çalışma gücü kaybı kavramları birbirinden ayrılmalıdır.
Meslek hastalığının kanuni tanımı nedir?
5510 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi meslek hastalığını, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâli olarak düzenler. Tanım hastalık ile mesleki faaliyet arasında neden bağlantısı kurulmasını gerektirir.
Meslek hastalığı ile iş kazası arasındaki temel fark nedir?
İş kazası çoğu zaman belirlenebilir bir olay ve tarih üzerinden incelenirken meslek hastalığı tekrarlanan maruziyet veya işin koşulları içinde zamanla gelişebilir. Ancak bazı sağlık sonuçlarının sınıflandırılması somut olayın özelliklerine bağlıdır. İş kazası kavramındaki olay unsuru ile meslek hastalığındaki mesleki etken ayrıştırılmalıdır.
Her işe bağlı sağlık sorunu meslek hastalığı mıdır?
Hayır. Hastalığın yalnız çalışma sırasında fark edilmesi yeterli değildir. Yapılan işin niteliği veya işin yürütüm şartlarının hastalığın oluşumuyla bağlantısı ortaya konulmalıdır. Kişisel veya çalışma dışı etkenler bulunabilir. Tıbbi değerlendirme ile işyeri maruziyet kayıtları birlikte incelenmeden yalnız hastalığın adına bakılarak sonuca gidilmemelidir.
Kurum Sağlık Kurulu neden önemlidir?
SGK’nın güncel açıklamasına göre sigortalının yaptığı iş nedeniyle meslek hastalığına tutulduğunun, yetkilendirilmiş sağlık hizmet sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanak tıbbi belgelerin incelenmesi sonucunda Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekir. Hastane raporu önemli olmakla birlikte sosyal güvenlik hukuku bakımından tespit sürecinin tamamı değildir.
Meslek hastalığının tespiti nasıl yürür?
Tıbbi belgeler, çalışma geçmişi, görevler, işyerindeki maruziyetler ve gerektiğinde işyeri araştırmaları birlikte önem taşıyabilir. Hastalığın hangi iş döneminde ve hangi etkenle bağlantılı olduğu belirlenmeye çalışılır. Meslek hastalığının tespiti sayfasında sağlık ve sosyal güvenlik aşamaları daha ayrıntılı ele alınmaktadır.
Maruziyet kavramı neyi ifade eder?
Maruziyet, çalışanın kimyasal, fiziksel, biyolojik, ergonomik veya başka mesleki risk etkenleriyle karşılaşmasını ifade eder. Riskin türü kadar yoğunluğu, süresi ve çalışma yöntemi de önemlidir. Görev değişiklikleri, kullanılan maddeler, koruyucu önlemler, ortam ölçümleri ve sağlık gözetimi kayıtları mesleki bağlantının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Maruziyet süresi ve yükümlülük süresi aynı şey midir?
Hayır. Maruziyet süresi belirli hastalıkların oluşabilmesi için risk etkeniyle karşılaşma süresine ilişkin teknik bir kavramdır. Yükümlülük süresi ise mesleki faaliyetin sona ermesi ile hastalığın ortaya çıkışı arasındaki mevzuatsal zaman bağlantısıyla ilgilidir. Bu kavramlar ayrıca dava zamanaşımı veya hak düşürücü süre ile karıştırılmamalıdır.
İşveren meslek hastalığını ne zaman bildirir?
4/a kapsamındaki sigortalının meslek hastalığı durumunda SGK’nın güncel açıklaması, işverenin durumu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde Kuruma bildirim yapması gerektiğini belirtmektedir. Bildirim yükümlülüğü ile hastalığın Kurum Sağlık Kurulu tarafından nihai olarak meslek hastalığı kabul edilmesi aynı hukuki aşama değildir.
Bildirim yapılmamışsa hastalık ortadan kalkar mı?
Hayır. İşverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi, hastalığın mesleki niteliğine ilişkin maddi incelemeyi kendiliğinden sona erdirmez. Tıbbi ve mesleki veriler üzerinden tespit süreci yürütülebilir. Bununla birlikte geç veya eksik bildirim işveren açısından sosyal güvenlik ve idari sonuçlar doğurabilir.
Sürekli iş göremezlik ne zaman gündeme gelir?
Meslek hastalığı sigortalının meslekte kazanma gücünü kalıcı biçimde etkileyebilir. 5510 sayılı Kanunun 19 uncu maddesindeki sürekli iş göremezlik sistemi bu noktada önem kazanır. Hastalığın varlığı ile sürekli iş göremezlik derecesi aynı tespit değildir. Oran değerlendirmesi ilgili sağlık kurulu süreci üzerinden ayrıca yapılır.
Tazminat ile SGK geliri aynı şey midir?
Değildir. Sosyal güvenlik sistemi kapsamında gelir veya ödenek bağlanması ile işverene karşı özel hukuk sorumluluğuna dayalı maddi veya manevi tazminat talebi farklı hukuki temellere dayanır. İşveren kusuru, illiyet ve zarar ayrıca incelenir. Meslek hastalığında tazminat bu ayrım gözetilerek değerlendirilmelidir.
Çalışma geçmişi neden ayrıntılı çıkarılmalıdır?
Meslek hastalıkları çoğu zaman uzun çalışma geçmişi içinde geliştiğinden kişinin hangi yıllarda hangi işyerinde, hangi görevde ve hangi riskle çalıştığı önemlidir. Birden fazla işveren veya farklı sektör bulunabilir. İşe giriş çıkış kayıtları, görev tanımları, üretim süreçleri ve sağlık başvuruları kronolojik olarak aynı çizelgede gösterilmelidir.
Hangi kayıtlar özellikle önem taşır?
Sağlık kurulu ve hastane belgeleri yanında işe giriş muayeneleri, periyodik sağlık kayıtları, risk değerlendirmeleri, ortam ölçümleri, kullanılan malzeme bilgileri, kişisel koruyucu donanım kayıtları, eğitim belgeleri ve görev tanımları önem taşıyabilir. Kayıtların hangi çalışma dönemine ilişkin olduğu açık biçimde gösterilmelidir.
Sonuç
Meslek hastalığı, hastalık adı ile meslek unvanının yan yana gelmesinden ibaret değildir. 5510 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki mesleki bağlantı, tıbbi belgeler, maruziyet geçmişi ve Kurum Sağlık Kurulu tespiti birlikte ele alınmalıdır. Bildirim, tespit, sürekli iş göremezlik ve tazminat süreçleri birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.