Meslek hastalığında işveren sorumluluğu değerlendirilirken sosyal güvenlik hukukundaki meslek hastalığı tespiti ile özel hukuk sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır. Hastalığın mesleki nitelikte olduğunun belirlenmesi önemli bir başlangıçtır; ancak özel hukuk tazminatı bakımından işverenin hangi sağlık ve güvenlik yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği, mesleki maruziyet ve zarar arasındaki nedensellik ayrıca incelenir.
Meslek hastalığı nedir?
SGK’nın güncel açıklamasında meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları nedeniyle uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hali olarak açıklanmaktadır. Hastalığın yalnız çalışma döneminde ortaya çıkması değil, işle mesleki bağlantısının kurulması gerekir.
Meslek hastalığı nasıl tespit edilir?
Sosyal güvenlik sistemi bakımından sigortalının yaptığı iş nedeniyle meslek hastalığına tutulduğunun, yetkili sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanak tıbbi belgelerin incelenmesi sonucunda Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekir. Hastane tanısı ile Kurumun meslek hastalığı tespiti bu nedenle aynı aşama değildir.
Tespit sürecinin genel yapısı için
Meslek Hastalığının Tespiti
rehberi incelenebilir.
İşverenin genel iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü nedir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini koruyacak sistemi kurmasını öngörür. Risk değerlendirmesi, önleme tedbirleri, acil durum düzeni, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi, sağlık gözetimi, iş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi gibi yükümlülükler bu sistemin parçalarıdır.
Meslek hastalığında risk değerlendirmesi neden özel önem taşır?
Meslek hastalığı çoğu zaman tek bir ani olaydan değil, tekrarlanan veya uzun süreli maruziyetten gelişebilir. Kimyasal madde, toz, gürültü, titreşim, biyolojik etken, ergonomik yük veya başka mesleki risklerin işyerinde bulunup bulunmadığı ve hangi seviyede kontrol edildiği incelenmelidir. Risk değerlendirmesinin yapılan işin gerçek koşullarını yansıtması gerekir.
Maruziyetin azaltılması nasıl incelenir?
İşveren sorumluluğu yalnız çalışana kişisel koruyucu ekipman verilmesine indirgenmemelidir. Tehlikeli etkenin ortadan kaldırılması, daha az tehlikeli yöntemle değiştirilmesi, kapalı sistem, havalandırma, izolasyon, çalışma süresinin düzenlenmesi ve diğer teknik veya organizasyonel önlemler olayın niteliğine göre değerlendirilir.
Sağlık gözetiminin önemi nedir?
Mesleki risklere uygun periyodik sağlık gözetimi, hastalığın erken bulgularının fark edilmesine ve maruziyetin sürmesinin önlenmesine yardımcı olabilir. İlk işe giriş kayıtları ile sonraki sağlık değerlendirmeleri arasında değişim bulunması mesleki sürecin anlaşılması bakımından önemlidir. Sağlık verilerinin hukuka uygun ve gerekli gizlilik içinde tutulması gerekir.
Eğitim tek başına yeterli midir?
Çalışanın riskler hakkında bilgilendirilmesi ve eğitilmesi önemlidir; ancak teknik olarak önlenebilir bir maruziyetin yalnız eğitim belgesine dayanılarak çalışanın sorumluluğuna bırakılması yeterli önleme sistemi anlamına gelmez. Eğitim, teknik ve organizasyonel tedbirlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Meslek hastalığı işverence ne zaman bildirilir?
SGK’nın güncel bilgilendirmesinde hizmet akdine tabi sigortalının meslek hastalığı durumunun işveren tarafından, durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde Kuruma bildirilmesi gerektiği açıklanmaktadır. Burada başlangıç noktası, işverenin meslek hastalığı durumunu öğrendiği tarihle bağlantılıdır.
Bildirim yapılmamasının sonucu nedir?
SGK, bildirim yükümlülüğünün süresinde yerine getirilmemesi halinde Kurumca yapılan bazı masraf ve ödeneklerin işverene rücu edilebilmesi ile idari yaptırım sonuçlarının gündeme gelebileceğini açıklamaktadır. Bildirim yükümlülüğü ile özel hukuk tazminat sorumluluğu farklı hukuki sonuçlardır ve ayrı değerlendirilmelidir.
İşverenin kusuru nasıl belirlenir?
Hangi riskin bilinmesi veya öngörülmesi gerektiği, mevzuat ve işin tekniği uyarınca hangi önlemlerin alınabileceği, bu önlemlerin fiilen uygulanıp uygulanmadığı ve eksikliğin hastalığın oluşumuna etkisi araştırılır. Yalnız meslek hastalığı tespit edilmiş olması belirli bir kusur yüzdesini kendiliğinden ortaya çıkarmaz.
Nedensellik neden temel konudur?
Özel hukuk sorumluluğunda hastalık ile çalışma koşulları ve ileri sürülen işveren eksikliği arasındaki bağlantı önemlidir. Hastalığın mesleki niteliği, maruziyet yoğunluğu, süresi, tıbbi gelişim ve başka olası etkenler dosya bütününde değerlendirilmelidir. Özellikle uzun yıllara yayılan hastalıklarda kronoloji belirleyicidir.
Birden fazla işyerinde maruziyet varsa ne olur?
Çalışan aynı veya benzer mesleki etkene farklı işverenlerin işyerlerinde maruz kalmış olabilir. Bu durumda her işyerindeki çalışma süresi, görev, maruziyet düzeyi ve alınan tedbirlerin ayrı ayrı belirlenmesi gerekir. Son işverenin otomatik olarak bütün mesleki geçmişten sorumlu olduğu varsayımıyla hareket edilmemelidir.
Alt işverenli çalışma sorumluluğu nasıl etkileyebilir?
Asıl işveren ve alt işverenin birlikte bulunduğu işyerlerinde her işverenin kendi yükümlülükleri yanında iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarındaki koordinasyon da önem taşır. Çalışanın hangi organizasyon altında çalıştığı, risk alanını kimin yönettiği ve gerekli tedbirleri hangi tarafın alması gerektiği somut iş ilişkisi üzerinden belirlenir.
Sosyal güvenlik ödemeleri ile tazminat aynı mıdır?
Meslek hastalığı sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve bazı durumlarda hak sahiplerine gelir gibi sosyal güvenlik hakları doğabilir. Özel hukuk tazminatı ise zarar ve sorumluluk esasına dayanır. Kurum ödemelerinin tazminat hesabındaki etkisi ödemenin hukuki niteliğine göre ayrıca ele alınmalıdır.
Tazminatın genel yapısı için
Meslek Hastalığında Tazminat
sayfası incelenebilir.
Sürekli sağlık kaybı halinde hangi sistem gündeme gelir?
Meslek hastalığı sonucunda Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 azaldığının tespit edilmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelebilir. Bu sosyal güvenlik işlemi ile işverenin özel hukuk sorumluluğu aynı inceleme değildir. İlgili sosyal güvenlik sistemi için
Sürekli İş Göremezlik
rehberi bağlantılıdır.
Hangi belgeler sorumluluk incelemesinde önemlidir?
- Çalışma ve görev geçmişi,
- Risk değerlendirmeleri,
- Ortam ve maruziyet ölçümleri,
- Sağlık gözetimi kayıtları,
- Eğitim ve bilgilendirme belgeleri,
- Koruyucu tedbir ve ekipman kayıtları,
- Sağlık kurulu ve Kurum kararları,
- Meslek hastalığı bildirim belgeleri.
Sonuç
Meslek hastalığında işveren sorumluluğu, yalnız hastalığın adının meslek hastalığı olarak belirlenmesiyle çözülemez. Mesleki maruziyet, alınması gereken önlemler, fiili işyeri koşulları, sağlık gözetimi, bildirim, kusur ve nedensellik birlikte incelenmelidir. Sosyal güvenlik tespiti ile özel hukuk tazminat sorumluluğunun ayrı aşamalar olduğu korunmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Hastalığın türü, maruziyet geçmişi, işyeri koşulları ve Kurum kararları değerlendirmeyi değiştirebilir.